1. Ποιός όρισε τη λέξη “μικροβίωμα” ως όρο και τι σημαίνει;

Η λέξη “μικροβίωμα” χρησιμοποιήθηκε ως όρος για πρώτη φορά από τον Joshua Lederberg το 2001. Με τον όρο αυτόν ο Lederberg περιέγραψε ένα πραγματικό “οικοσύστημα” στο έντερό μας. Ένα δηλαδή σύνολο συμβιωτικών και παθογόνων (υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις) βακτηρίων τα οποία μοιράζονται τον ίδιο χώρο εντός του εντέρου μας.
Αν και από τεχνικής άποψης το ανθρώπινο μικροβίωμα περιλαμβάνει τα γονίδια τόσο των κυττάρων μας όσο και των βακτηρίων της εντερικής χλωρίδας που κατοικεί μέσα μας, έχει επικρατήσει να εννοείται ως “μικροβίωμα” το σύνολο των βακτηρίων που κατοικεί στο έντερό μας.

2. Είναι αλήθεια ότι είμαστε εμείς οι ίδιοι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο οικοσύστημα – ένα κοινωνικό δίκτυο – το οποίο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς (ιούς, παράσιτα, πρωτόζωα κλπ);

Ισχύει! Το ανθρώπινο μικροβίωμα αποτελείται από 10 έως 100 τρις κύτταρα μικροοργανισμών κυρίως βακτηρίων τα οποία βρίσκονται στο έντερο. Από πλευράς αριθμού, τα βακτήρια που βρίσκονται πάνω και μέσα στο σώμα μας, είναι σχεδόν 1.5 φορά περισσότερα από τα ίδια μας τα κύτταρα. Το βάρος του μικροβιώματος αντιστοιχεί στο 1 έως 3% του συνολικού μας βάρους (ένα άτομο 60 κιλών, έχει 600 έως 1800 γραμμάρια μικροοργανισμών στο έντερό του).

3. Είναι αλήθεια ότι το ανθρώπινο σώμα δε θα μπορούσε καν να λειτουργήσει χωρίς το μικροβίωμα

Το ανθρώπινο σώμα είναι ένα πολύπλοκο οικοσύστημα το οποίο μέχρι πρότινος πιστεύαμε λανθασμένα ότι μπορεί να λειτουργήσει από μόνο του. Στην πραγματικότητα χωρίς τα τρισεκατομμύρια των μικροβίων να βρίσκονται πάνω και μέσα στο σώμα μας, δε θα μπορούσαμε να κάνουμε πέψη και αφομοίωση των θρεπτικών συστατικών, να λάβουμε σήματα-πληροφορίες από το εντερό μας σχετικά με τον κορεσμό ή την κατάσταση του ανοσοποιητικού μας συστήματος.

4. Είναι αλήθεια ότι μοιραζόμαστε τα ίδια γονίδια με τους άλλους ανθρώπους κάτι που δεν ισχύει για τα “μικροβιώματά” μας;

Η σύσταση του μικροβιώματος είναι μοναδική για κάθε άνθρωπο όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα. Μόνο στο μικροβίωμα του εντέρου έχουν καταγραφεί περί τα 3.300.000 γονίδια, αριθμός δυσανάλογα μεγάλος εν συγκρίσει με τα 22.000 γονίδια που υπάρχουν στο ανθρώπινο γονιδίωμα. Το γονιδίωμά μας είναι κατά 99.9% ίδιο με αυτό των άλλων ανθρώπων. Αντίθετα τα μικροβιώματα 2 διαφορετικών ανθρώπων μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους κατά 80 με 90%!!!

5. Εκτός από το έντερό μας, που αλλού “κατοικεί” το μικροβίωμα;

Το μικροβίωμα “κατοικεί” σε όλα τα μέρη του σώματός μας που βρίσκονται σε άμεση επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον όπως το δέρμα, το στόμα, ο κόλπος, το ουρογεννητικό σύστημα, ο βλεννογόνος του αναπνευστικού συστήματος και ο πεπτικός σωλήνας.

6. Γεννιόμαστε με το μικροβίωμα;

Τα νεογέννητα είναι σε αποστειρωμένη κατάσταση. Ο πρώτος εποικισμός του εντέρου με το μικροβίωμα γίνεται με τον φυσιολογικό τοκετό και το θηλασμό. Στη συνέχεια το μικροβίωμα του εντέρου του μωρού εμπλουτίζεται κατά την επαφή του με τους γονείς, τους παππούδες, τα αδέρφια, τα κατοικίδια καθώς και από το περιβάλλον το οποίο είναι γεμάτο από μικρόβια. Όσο μεγαλύτερη ποικιλία ειδών έχει το μικροβίωμα, τόσο πιο ισχυρό και λειτουργικό ανοσοποιητικό σύστημα “χτίζει” ο οργανισμός. Κατά την ενήλικη ζωή το μικροβίωμα καθορίζεται κυρίως από τις διατροφικές συνήθειες αλλά και από το γενικότερο τρόπο ζωής.

7. Είναι αλήθεια ότι ζημιά στο μικροβίωμα συνδέεται με αλλεργίες;

Η λειτουργία του ανοσοποιητικού μας συστήματος ρυθμίζεται συνεχώς, διατηρώντας μια εύθραυστη ισορροπία μεταξύ επιθετικότητας και ανεκτικότητας. Ο κύριος ρυθμιστής του είναι το μικροβίωμα και πιο συγκεκριμένα η ποιοτική σύσταση του μικροβιώματος. Το μικροβίωμα “εκπαιδεύει” το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να μπορεί να ξεχωρίζει τους “φίλους” από τους “εχθρούς”. Το στέλεχος Bacterioides fragilis βρέθηκε ότι ενισχύει τη δράση των Τ βοηθητικών ανοσοκυττάρων (έχουν ρυθμιστικό ρόλο). Με τον τρόπο αυτόν τα προ-φλεγμονώδη Τ ανοσοκύτταρα γίνονται λιγότερο “επιθετικά”. Το μικροβίωμα είναι αναγκαίο προκειμένου να “καθοδηγεί” το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να μην “χτυπάει” κύτταρα ακίνδυνα για το σώμα μας. Όταν το μικροβίωμα έχει υποστεί ζημιές λόγω του τρόπου ζωής μας, το ανοσοποιητικό “τρελαίνεται” με αποτέλεσμα να “χτυπάει” αδιάκριτα κάθε είδους κύτταρο (ακόμα και τα ίδια τα κύτταρα του οργανισμού). Τελική κατάληξη είναι η εμφάνιση άσθματος, αλλεργιών και αυτοάνοσων παθήσεων.

8. Γιατί αγνοούσαμε το μικροβίωμα τόσα χρόνια;

Οι περισσότεροι άνθρωποι στο άκουσμα της λέξης “μικρόβια” αντιλαμβάνεται κάτι παθογόνο και απειλητικό για την υγεία τους. Για το λόγο αυτό, η ιατρική έρευνα επικεντρώθηκε στην καταπολέμησή τους (κυρίως μετά τα αυθαίρετα συμπεράσματα του Παστερ), αγνοώντας την ύπαρξη των ωφέλιμων βακτηρίων. Ο βιολόγος Sarkin K. Mazmanian του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια, πιστεύει ότι “αυτό που μας κράτησε πίσω είναι ο ναρκισσισμός. Πιστεύαμε ότι είχαμε όλες τις απαντήσεις σχετικά με την υγεία μας” και συνεχίζει “το ότι τα μικρόβια είναι ξένα προς το σώμα μας και τα παίρνουμε καθόλη τη διάρκεια της ζωής μας, δε σημαίνει ότι δεν παίζουν θεμελιώδη ρόλο στη ζωή μας”.
Ένας άλλος λόγος είναι ότι στο παρελθόν δεν είχαμε την κατάλληλη τεχνολογία. Οι πρώτες έρευνες για το γονιδίωμα έγιναν τέλη του 17ου αιώνα από τον Antoine von Leewenhoek, ο οποίος εντόπισε σημαντικές διαφορές μεταξύ των βακτηρίων των κοπράνων του με εκείνα του στόματός του.
Πλέον χάρη στην εξέλιξη της Μοριακής Βιολογίας φτάσαμε να μπορούμε να απομονώσουμε όλα τα βακτήρια ακόμα και τα αναερόβια (το οξυγόνο τα σκοτώνει) και να βρούμε τι είναι αυτό που μας προσφέρει το καθένα απο αυτά είτε ωφέλιμο είτε αρνητικό.

9. Πως μπορώ να προστατέψω το μικροβίωμά μου;

Η μεγαλύτερη απειλή για το μικροβίωμα είναι και παραμένει η χρήση των αντιβιωτικών. Φανταστείτε ότι κάθε κάψουλα αντιβίωσης είναι μια πυρηνική βόμβα που σκοτώνει τα πάντα στο πέρασμά της. Η Ελλάδα βρίσκεται στις πρώτες θέσεις σε λήψη αντιβιωτικών ακόμα και με ιατρική συνταγή. Τα αντιβιωτικά λόγω του μηχανισμού λειτουργίας τους δεν είναι σε θέση να ξεχωρίσουν τα ωφέλιμα από τα παθογόνα βακτήρια.
Μπορούμε να ενισχύσουμε το μικροβίωμά μας με τη λήψη συμπληρωμάτων προβιοτικών, τρώγοντας τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (ινουλίνη και φρουκτο-ολιγο-σακχαρίτες) όπως η μπανάνα, τα λαχανικά κλπ.

10. Είναι αλήθεια ότι ζημιά στο μικροβίωμα μπορεί να προκαλέσει παχυσαρκία;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι καταφατική για 2 λόγους:
α. Το φαγητό που τρώμε επηρεάζει τη σύσταση του μικροβιώματος. Η κατανάλωση γευμάτων υψηλών σε λιπαρά μειώνει τον συνολικό αριθμό των βακτηρίων του μικροβιώματος ενώ αυξάνει τον αριθμό των βακτηρίων που προωθούν τη γρήγορη αποθήκευση λίπους. Όταν σε αποστειρωμένα ποντίκια δόθηκαν βακτηριακά στελέχη που ήταν στο έντερο των παχύσαρκων ποντικών, τότε τα πρώτα ποντίκια εμφάνισαν αυξημένη ικανότητα αποθήκευσης λίπους. Το αντίθετο συνέβη όταν σε αποστειρωμένα ποντίκια χορηγήθηκαν βακτήρια από το έντερο αδύνατων ποντικών. Η ικανότητα αποθήκευσης λίπους τους μειώθηκε σημαντικά.

β. Το μικροβίωμα μας ορίζει τι θα φάμε. Τα βακτήρια του στομάχου, ειδικότερα το Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori) “λένε” στον εγκέφαλό μας πότε πεινάμε και πότε χορτάσαμε. Το βακτήριο αυτό εκτός από τη ρύθμιση της οξύτητας των γαστρικών υγρών, μειώνει την παραγωγή της ορμόνης γκρελίνης η οποία ρυθμίζει την όρεξή μας. Όσο πιο πολλή γκρελίνη παράγεται, τόσο πιο πεινασμένοι νιώθουμε. Όσο μειώνεται το βακτήριο Helicobacter pylori, η παραγωγή γκρελίνης αυξάνεται. Δυστυχώς το H. pylori έχει ιδιαίτερα άσχημη φήμη και έχει συνδεθεί εσφαλμένα με πεπτικό έλκος σε άτομα με ευαίσθητο στομαχικό βλεννογόνο. Η λήψη αντιβιωτικών το έχει σχεδόν εξαφανίσει από το στομάχι μας με αποτέλεσμα την αύξηση των κρουσμάτων παχυσαρκίας. Ενδεικτικό είναι ότι 2 με 3 γενιές πίσω το Helicobacter υπήρχε στο 80% των Αμερικανών ενώ σήμερα κάτω από 6% έχει το συγκεκριμένο βακτήριο.

Νίκος Δαραδήμος
Βιολόγος BSc Πανεπιστημίου Αθηνών
MSc Διατροφής Ανθρώπου Γεωπ. Πανεπιστημίου Αθηνών
Δ/ντης Συστήματος 4 Aces of Health

Νικόλαος Δαραδήμος
Νικόλαος Δαραδήμος
Βιολόγος BSc ΕΚΠΑ MSc Διατροφής Ανθρώπου ΓΠΑ Σύμβουλος Ευεξίας και Υγείας.

Εγγραφειτε στο Newsletter

και θα λαμβάνετε ενδιαφέροντα άρθρα, ενημερώσεις για σεμινάρια και διαγωνισμούς.

Ευχαριστούμε

Δοκιμάστε ξανά